BANKACILIK SEKTÖRÜNDE MÜŞTERİ MEMNUNİYETİ ve BANKAYA BAĞLILIK ARASINDANKİ İLİŞKİNİN YAPISAL EŞİTLİK MODELLERİYLE ARAŞTIRILMASI Veysel Yılmaz H.Eray Çelik
    
    Osmangazi Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, İstatistik Bölümü, Eskişehir e-mail: vyilmaz@ogu.edu.tr
    
    ÖZET Mevduattan güvencenin kalkmak üzere olduğu bankacılık sektöründe artık tam rekabet koşullarının işlemesi beklenmektedir. Malın hizmet olduğu bankacılık sektöründe hizmetin müşteriler tarafından nasıl algılandığının bilinmesi çok önemlidir. Bu nedenle bankaların hayatta kalabilmek ve rekabet edebilmek için sundukları hizmetlerde müşteri odaklı olmalarına eskiye oranla daha fazla özen göstermeleri gerekmektedir. Bu yüzden de bankaların müşteri memnuniyetini sürekli ölçerek memnuniyetsizliğin ortaya çıktığı hizmetlerde iyileştirmelere gitmeleri kaçınılmaz bir zorunluluk haline gelmektedir. Çalışma, banka müşterilerinin sunulan hizmetlerden memnuniyetleri ile bankaya bağlılıklarını arasındaki ilişkiyi bir model yardımıyla betimlemek amacıyla tasarlanmıştır. Bu amaçla Eskişehir’de bir devlet bankası müşterileri arasından rassal olarak seçilen 250 müşteriye 37 önermeyi içeren bir anket uygulanmıştır. Analiz sonucunda bankaların hevesliliği ve yeterliliğinin kuruma bağlılığı artıran önemli faktörler olduğu ortaya çıkmıştır. Anahtar kelimeler: Banka, müşteri, Modeli, Lisrel Investigating the relation between customer loyalty to bank and customer satisfaction in banking sector with structural equality models Abstract It is expected that the conditions of perfect competition will be in process at banking sector nowafter where security over accounts are to be withdrawn. It is important to know how service is evaluated by the customer in banking sector where the product is service. Therefore the banks should pay more attention to be customer oriented more than ever in their supplied services to stay alive and to be able to compete. And therefore it becomes a must to measure customer satisfaction continously and to implement changes in services where dissatisfaction occures. The research is designed with the aim to examine the relation between bank customers satisfaction memnuniyet, bankaya bağlılık, model, Yapısal Eşitlik
    
    with the services of the bank and their loyalty to the bank with the help of a model. With this aim a questionarie covering 37 issues is adapted to 250 customers selected randomly within the customers of a state bank in Eskisehir. After the analysis it is found that service level and adequacy are important factors increasing loyalty to the organization. Key words: Bank, Customer, satisfaction, loyalty to bank, models, Structural Equation Model, Lisrel 1.Metod Yapısal Eşitlik Modelleri Yapısal eşitlik modelleri (YEM) gözlenen ve gözlenemeyen (gizil-latent) değişkenler arasındaki nedensel ilişkilerin sınanmasında kullanılan kapsamlı bir istatistiksel tekniktir. Kuramsal yapıların (construct) formule edilmesiyle ilgili karşılaşılan problemlerin çözümünde de yararlı bir teknik olduğu kanıtlamıştır . Özellikle psikoloji, sosyoloji, pazarlama ve eğitim bilimlerinde değişkenler arasındaki ilişkilerin değerlendirilmesinde ve kuramsal modellerin sınanmasında kullanılan sistemli bir araçtır. Teknik olarak YEM doğrusal yapı eşitlik setindeki bilinmeyen parametrelerin tahmin edilmesinde kullanılır. Eşitliklerdeki değişkenler genellikle doğrudan gözlenen değişkenler ve gözlenen değişkenler ile ilişkili gizil değişkenlerdir. YEM gizil değişkenler seti arasında bir nedensellik yapısının var olduğunu ve gizil değişkenlerin gözlenen değişkenler aracılığıyla ölçülebildiğini varsayar (Yılmaz, 2004a) Yaklaşımın önemini birkaç nedene bağlamak mümkündür. İlki, ölçüm işlemleri ve kuramsal yapı arasındaki çok önemli ilişkiyi göstermesi, ikinci ise ekonometri ve psikometri gibi iki bilim dalı arasında köprü görevini göstermesidir. Ekonometri, eşitlik sistemiyle ekonomi teorisinin modellemesiyle ve neden-etki ilişkilerini yansıtmasıyla ilgilenir. Psikometri ise gözlenen değişkenlerin ölçülmesindeki gibi gizil ya da gözlenemeyen değişkenlerin ölçülmesiyle ilgilenir. İki bilim dalının ilgilendikleri bu konuların birleşmesiyle araştırmacıya gizil ve/veya gözlenen değişkenleri arasındaki nedensel ilişkileri ya da modeli elde etmeyi sağlayan çok güçlü bir yaklaşım geliştirme olanağı sağlanmış olur. Gizil değişkenler YEM’in en önemli kavramlarından biridir ve araştırmacıların gerçekte ilgilendikleri zeka, güdü, duygu, tutum gibi soyut kavramlara ya da psikolojik yapılara karşılık gelir. Bu yapılara ancak dolaylı olarak belirli davranışlar ya da göstergeler temelinde ölçülen değişkenler yardımıyla gözlenebilir. Psikoloji, sosyoloji, eğitim, ekonomi ve pazarlama gibi
    
    çoğu alanda asıl ilgilenilen kavramların doğrudan ölçülmesi bazen mümkün olmaz. Psikolojide, kişinin kendine bakış açısı ve motivasyon ; sosyolojide, çaresizlik ve huzursuzluk; eğitimde sözlü yetenek ve eğiticinin beklentisi; ekonomi de ise davranışlar, müşteri memnuniyeti, kalitenin algılanışı gibi kavramlar gizil değişkenlere örnek olarak verilebilir(barbara). Sözü edilen gizil değişkenler gözlenmediği için doğrudan ölçülemezler. Bu yüzden, araştırmacı, gizil değişkeni işlemsel olarak tanımlamak için varsayılan yapı açısından gizil değişkeni gözlenebilir değişkenlerle ilişkilendirmek zorundadır. Yapısal eşitlik modellemesi, içsel (bağımsızexogenous) yapıların dışsal (bağımlı- endogenous) yapılara nasıl bağlı olduğunu betimleyen bir ya da daha fazla doğrusal regresyon eşitliklerini içerir. Katsayıları, path katsayıları ya da çoğu zaman regresyon tartıları olarak adlandırılır. (Cheng, 2001; Reisinger ve Turner, 1999; Sumer, 2000; Yılmaz, 2004b).
    Modelin Uygunluğunun Değerlendirilmesi Model uygunluğunun değerlendirilmesinde kullanılan birbirinden farklı uyum iyiliği indeksleri ve bu indekslerin sahip olduğu istatistiksel fonksiyonlar vardır. Önerilen indeksler arasında en çok kullanılanları benzerlik oranı ki-kare istatistiği ( χ 2 ), RMSEA ( Ortalama hata karakök yaklaşımı Root-mean-square error approximation), GFI (Uyum iyiliği indeksi -Goodness-of-fit index) ve AGFI (Uyarlanmış uyum iyiliği indeksi -Adjusted Goodness-of-fit index ) dir [Joreskog ve Sörbom, 2001]. Tüm uyum indeksleri literatürde İngilizce kısaltmaları ile verildiği için bu bölümdeki indeksler Türkçe yerine İngilizce kısaltmaları kullanılarak verilmiştir. Diğer uygunluk ölçüleri, PNFI (Normlandırılmış basitlik uyum indeksi- Parsimony Normed Fit Index), PGFI ( Basitlik uyum indeksi-Parsomany Goondness of Fit Index), CFI (Karşılaştırmalı uyum indeksi- Comparative Fit Index), IFI (Fazlalık uyum indeksi-Incremental Fit Index), RFI (Göreli uyum indeksi-Relative Fit Index), NFI (Normlandırılmış uyum indeksi-The Normed Fit Index) dir. Bu ölçütler 0 ile 1 aralığında değişen değerler alır ( Sözü edilen ölçütlerin formülleri ve ayrıntıları için bakınız; Cheng, 2001; Pank, 1996 ) LISREL kullanan araştırmacılar yayınlarında genellikle ki-kare değeri yanında sıklıkla GFI, AGFI, RMSEA, CFI ve NNFI ölçütlerini kullanmaktadır. Table 1 de en çok kullanılan uyum ölçütlerinin kabul edilebilir sınır
    
    değerleri verilmiştir..(Schermelleh-Engel ve Moosbrugger, 2003).
    Modelin uygunluğu, Y ve X değişkenlerinin gizil yapıları ne kadar iyi ölçtüğü Y ve X değişkenleri için hesaplanan çoklu korelasyon katsayılarının (belirlilik katsayısı) incelenmesiyle belirlenebilir. Bu katsayılar 0 ve 1 arasında değerler alırlar. Sözü edilen katsayının 1’e yakın olması değişkenin gizil yapıyı daha iyi açıkladığı anlamını taşır (Yılmaz, 2004b) Yapıların her biri, aşağıdaki gibi ayrı ayrı değerlendirilebilir:
    
    (1)
    
    Path katsayıları için yüklerin her biri ile ilişkili olan t değerleri 2’den daha büyük ise parametreler istatistiksel olarak anlamlıdır ve değişkenler istatistiksel olarak belirlenen yapılar ile ilişkilidir. Böylece değişkenler ve yapılar arasındaki ilişkiler doğrulanır.
    
    (2) (3)
    
    Gizil yapılar arasındaki korelasyon incelenir. Standart hatalar, parametrelerin değerlerinin doğru bir şekilde nasıl tahmin edildiğini gösterir. Standart hata ne kadar küçükse tahminler de o derece isabetlidir.
    
    2.Analiz Araştırmada Servqual (servis kalitesi) ölçüm metodunda kullanılan hizmet ölçüm faktörleri yer almaktadır. Çalışmada hizmet kalitesinin şube müdürü, şefler veya vezne sorumluları tarafından değil, o şubenin müşterileri tarafından belirlendiği varsayılmıştır. Servqual, mükemmel hizmet kalitesini sağlamanın anahtarının müşterilerin beklentilerini tam olarak karşılamak veya beklentilerinin üstüne çıkmak olduğunu savunana bir ölçüm metodudur. Hizmet kalitesini tanımlamaya, hizmet kalitesi sorunlarının nedenlerini belirlemeye ve hizmet kalitesi ölçümüne ilişkin olarak Parasuraman, Zeithaml ve Berry tarafından yapılan çalışma, yöneticilerle derinlemesine görüşmelere ve dört sektördeki (kredi kartları, bankacılık, komisyonculuk, ve tamir hizmetleri) dayanmaktadır. tüketicilerle yürütülen on iki grup tartışmasına hizmet kalitesini belirleyen on boyut Bu çalışmalar sonucunda
    
    belirlenmiştir.(Parasuraman, Zeithaml, Berry,1985). Daha sonra Parasuraman ve arkadaşları uyguladıkları anketleri faktör analizi ile değerlendirerek, hizmet kalitesini belirleyen on boyutu beş boyuta indirgeyerek Servqual adını verdikleri bir hizmet kalite ölçüm aracı olan anketi geliştirmişlerdir. Ankette yer alan bu beş boyut şöyledir: (Parasuraman, Zeithaml, Berry 1988). Fiziki Görünüm, Güvenilirlik ve Heveslilik güvence ve duyarlılık. Servqual anketini dolduran katılımcılar, her önerme için görüşlerini 1(Hiç Katılmıyorum)’dan 5(Tamamen Katılıyorum)’a kadar cevap ölçeği üzerinde belirtirler Z Bankası müşterilerine uygulanan ölçekte yer alan önermeler ortak özelliklerine göre Fiziksel Görünüm ile ilgili özellikler, Güvenirlilikle ilgili özellikler, Heveslilik ile ilgili özellikler, Güvence ile ilgili özellikler ve Duyarlılıkla ilgili özellikler olmak üzere 5 gruba ayrılmıştır. Özelliklere ilişkin önermeler sıra numarasına göre aşağıda verilmiştir. Önermeler 1, 2, 3, 4 5, 7, 8, 10 ,16 6, 9, 11, 12, 13, 14, 15, 19 Özellikler Fiziki Görünüm (A) Güvenirlilik (B) Heveslilik (C)
    
    22, 23, 24, 25, 26, 36 27, 28, 29 18, 30, 31, 32, 33, 34, 35, 36 Fiziki Görünüm İle İlgili Özellikler 1. Bankam modern görünüşlü donanıma sahiptir.
    
    Duyarlılık (D) Kuruma bağlılık (E) Yeterlilik (S)
    
    2. Bankamın binaları ve çalışma salonları göze hoş görünür. 3. Banka çalışanları iyi görünüme sahiptir. 4. Bankanın broşürleri açık ve kolay anlaşılır. Güvenilirlik İle İlgili Özellikler 5. Bankam verdiği sözü zamanında yerine getirir. 7. Bankam borç veya hesaptan fazla para çekme gibi konularda hata yapmaz. 8. Bankam hizmetini daha önceden söylediği zaman içinde verir. 10. Bankam kayıtların hatasız tutulmasında çok titizdir. 16. Bankamın müşterileri banka ile ilgili olan işlemlerinde kendilerini güvende hissederler Heveslilik İle İlgili Özellikler 6. Bankam müşterinin bir sorunu olduğu zaman, sorunu çözmek için samimi ilgi gösterir 11. Bankam ipoteklerin, kiraların ve kredi kartı borçlarının anlaşılmış son ödeme tarihlerini dolmadan önce haber verir. 12. Banka çalışanları uzun bekleme kuyruklarını engeller. 13. Banka çalışanları her zaman müşteriye yardım etmeye istekli ve gönüllüdürler. 19. Banka çalışanları son ödeme tarihi, vergiler, komisyonlar gibi finanssal operasyonlara benzer önemli konularda sizi bilgilendirir. Duyarlılık İle İlgili Özellikler 22. Bankamın çalışma saatleri bütün müşterilere uygun olacak şekildedir. 23. Bankam her müşteriyle kişisel olarak ilgilenecek çalışanlara sahiptir. 24. Bankam müşterilerinin menfaatlerini her şeyin üstünde tutar. 25. Banka çalışanları müşterilerin özel isteklerini anlar. Kuruma bağlılık İle İlgili Özellikler 27. Bankamın ismini çevremdekilere söylemekten gurur duyarım
    
    28. Bankamı çevremdeki insanlara tavsiye ederim. 29. Tekrar seçim yapmak zorunda kalsam bu bankayı tercih ederim. Yeterlilik Güvence İle İlgili Özellikler 18. Banka çalışanları müşterilerin sorularına cevap verecek bilgiye sahiptirler 30. Bankamın ATM ‘lerinin verdiği hizmetten memnunum 31. Bankamın interaktif bilgisayar hizmetinden memnunum 32. Bankamın kullandığı teknolojik donanım yeterlidir 33. Bankamın telefon bankacılığı konusunda verdiği hizmetten memnunum 34. Bankamın yatırım için size sunduğu fırsatlardan memnunum. 35. Bankamın can ve mal güvenliğim konusunda verdiği hizmetten memnunum Çalışmada A,B,C,D ve S faktörleri ile kuruma bağlılık arasındaki ilişkinin kuramsal modeline ait grafik aşağıda verilmiştir. Model söz konusu hizmet boyutlarının kuruma bağlılığı etkilediğini ifade etmektedir. Modelde A, B, C, D ve S bağımsız gizil (latent) değişkenler E ise bağımlı gizil değişkendir.
    
    A
    
    B
    
    C
    
    E
    
    D
    
    S
    
    Şekil 1. Bankacılık hizmetleri ile kuruma bağlılık arasındaki ilişki için önerilen model
    
    3. Bulgular Analiz sonucunda A,B ve D hizmet boyutları anlamlı çıkmadığı için modelden çıkartılmıştır. Parametre tahminlerini içeren son model Şekil 2 de verilmiştir. Modelin uyumuna ilişkin analiz sonuçları karşılaştırılmalı olarak Tablo 1 de verilmiştir. Önerilen modelin uyum ölçütleri sonuçları ile standart değerler kıyaslandığında, modelimizin sonuçları kabul edilebilir uyum değerleri içinde olduğu görülmektedir Tablo 1. Önerilen modelin uyum değerleri ve standart uyum ölçütleri (Schermelleh-Engel ve
    Moosbrugger, 2003).
    Uyum Ölçüleri RMSEA SRMR NFI NNFI CFI GFI AGFI İyi Uyum 0
    
    

        

          
 
          
            Add Comment
          
          
    
          

              
                
     
                 
    
                
                    
                                                                              
                    
                    
              
                    
          
          
          
            To add a comment, you need to 
                login or 
    
                signup (you can signup without leaving this page)